Nhật Tuấn

Mấy năm trước, khoảng tháng 4- 2004, trả lời Phạm Thị Hoài trên talawas về “hậu hiện đại, tôi có nói đại ý tôi hy vọng trên bãi cứt của “nghệ thuật đương đại ” sẽ mọc lên kỳ hoa dị thảo.

Từ đó đến nay , thơ calligramme (thơ đồ hình) , thơ “non sens ( thơ không nghĩa), thơ hypertext (thơ siêu văn bản ) , thơ photo, thơ video, thơ installation (sắp đặt), thơ performance (trình diễn) …. tấp nập, ì xèo trong cái chợ thơ “hậu hiện đại”.

Trong cái chợ thơ đó, chưa bao giờ người ta được thấy sự nghiệp “giải phóng âm hộ” lại rầm rộ đến thế. Tất nhiên việc “giải phóng” cái “vưu vật Thượng Đế ban cho” này chỉ nhằm làm sao…cho “sướng” chứ tuyệt nhiên không dùng nó để chống lại cường quyền, ác bá. Bởi vậy thơ “hậu hiện đại” tha hồ bày hàng, rao bán trong chợ mà tuyệt nhiên không bị mấy anh “gác chợ” “gọi hỏi”, ngược lại các thi sĩ trong nước còn được Nhà nước cho tiền mở trại sáng tác, còn được báo chí bốc lên mây xanh, các nữ thi sĩ hải ngoại tha hồ “múa bút trong quần” vẫn được Nhà nước ưu ái cấp VISA vềø nước làm thẩm mỹ giá rẻ.

Thế là “thơ hậu hiện đại”, cả trong lẫn ngoài nước từ nay có chung một “cảm hứng chủ đạo” là giải phóng âm hộ để… “làm sao cho sướng”, còn chuyện thời thế? tránh thật xa ra các cô , chớ có mon men đến mà ăn đòn.

Vậy nhưng Nguyễn Đình Chính?

“đám đông hiện nguyên hình kinh khủng

tám mươi triệu cái sọ trập trùng nhẵn thín

tám mươi triệu cái sọ trôi đi ù ù .

tám mươi triệu cái mặt không còn thấy mặt

tám mươi triệu cái mồm tự nguyện bịt mồm

tám mươi triệu… tám mươi triệu .

cái đống tám mươi triệu

mẹ kiếp

cái đống cóc khô gì thế này

kinh dị”

( Zê xe đạp)

Trời đất ơi kẻ nào dám hoạ chân dung “nhân dân ta rất anh hùng đã đánh thắng hai đế quốc to” rùng rợn đến như vậy “ Dân 30 triệu ai người lớn * ” – Đúng phải là con cháu cụ Tản Đà mới có cái gan như vậy.

Và đã ai có gan vẽ chân dung giới trí thức Việt Nam thảm hại như thế này chưa :

“câng câng mặt thằng đại gia ăn cướp

( ăn cướp chứ không phải ăn cắp )

trí thức cụp tai

ngòi bút trượt dài sợ hãi

sự ngạo mạn trống rỗng lên ngôi”

( Cục cứt thơ)

Thực ra Chủ tịch Mao Trạch Đông ở bên tàu mới là người đầu tiện gọi trí thức là “cục cứt” Nguyễn Đình Chính chỉ là người thứ hai . Quả thực cái thứ :

“ trí thức cụp tai ngồi bàn nhân sự

trí thức cụp tai xin phiếu bé ngoan”

thì chỉ đáng coi là :

cục cứt mày cứ ngủ ngon

sớm mai mới bị ( tống cổ ) khai *trừ khỏi thơ

và ngay cả thơ nữa, một thứ thơ dối trá, đĩ bợm của các “ em nhà thơ suốt đời đội mũ bảo hiểm” :

“những câu thơ tranh nhau dẵm đạp chen nhau kèn cựa nhau chém giết nhau tan nát tình huynh đệ tranh cướp chỗ trong viện bảo tàng .

những câu thơ tự nguỵện chui vào vênh vang trong tủ kính sáng choang gắn đầy huy chương giải thưởng

cái thứ thơ ấy chỉ đáng là “cục cứt” “

ối thơ ơi là thơ

cục cứt nát bay đi đâu bay giờ

cục cứt nát chỉ có chóp

cục cứt nát thì làm gì có cánh”

thì liệu có oan khi bị đặt tên là “cục cứt thơ”.

“một ngày kia mi (zê) cất lời giã biệt

cục cứt thơ không có cánh bay”

Thơ Nguyễn Đình Chính không phải là thứ thơ tào lao “giải phóng âm hộ” để làm sao cho sướng, mà là một thứ thơ thấm đẫm màu “thế tục”

mi( zê ) trợn mắt nhìn qua khung cửa kính nhà bên đóng chặt.

mồm trẻ con ngoác ra câm bặt.

sữa sữa sữa .

sữa cái mả mẹ mày lạm phát đang tăng vùn vụt ( cháy ).

tết tết tết

tết cái mả bố mày chứng khoán đang tụt thùn thụt ( thủng đáy )

(Hà nội mùa rét cởi truồng)

và ngòi bút của ông không ngần ngại đâm vào mặt mấy thằng quan tham :

“hoa đào toét miệng đầy tớ nhà lầu cao ốc biệt thự nguy nga

chết toi ông chủ ba xu chui rúc xóm chợ gầm cầu …”

Người ta đã đổ khá nhiều giấy mực về thơ của nhóm Nhân văn – Giai Phẩm, nhất là nhà thơ Trần Dần. Bị “xử lý” với cái án không tuyên vô cùng khủng khiếp là “cách ly” khỏi đời sống, hàng xóm lân bang, bạn bè không ai dám đến gần, rồi thì trên đầu luôn lơ lửng cái môi đe doạ bị “cắt sổ gạo”, bởi vậy các văn thi sĩ chỉ còn cách chạy trốn nào…thư viện tìm thú vui trong trò chơi chữ nghĩa. Từ đó phát sinh ra lối làm thơ có thể gọi là “công nghệ Trần Dần” tức né cho thật xa hiện thực, chơi chữ chơi nghĩa nhưng tuyệt nhiên không chơi “chính trị” – không phản kháng hiện thực, ngay cả buông một tiếng thở dài cũng không. Đeo chữ “thọ” sau đít rồi, các “phu chữ” mới ra sức phát minh, tìm tòi. Đệ tử chân truyền của “công nghệ Trần Dần” phải kể đến Lê Huy Quang, Dương Tường…và sau này là mấy em làm thơ “hậu hiện đại” như chị Vi Thuỳ Linh: “tôi là chung thân duy mĩ”, chị Phan Huyền Thư: “Ngoài chữ ra tôi không quan tâm tới bất cứ thứ gì…”. Nhóm “Mở miệng” ở Sài Gòn cũng vậy, phần lớn họ chỉ “mở miệng” chuyện thân xác và giường chiếu. Vậy là các bác yên tâm nhé, các cháu là “chung thân duy mĩ”, không bao giờ có ý định động chạm tới cái “ổn định” của các bác; cứ in, cứ kết nạp Hội thoải mái; khỏi lo chống đối, phản kháng, xét lại. Cái “sự thực ở ngoài đời “ được chuyển hoá thành “sự thực trong tác phẩm” quả là vô cùng hiếm hoi , thay vào đó là những “vô thức”, “cõi tự nghiệm”, “phi thời gian”, “bên kia bờ vũ trụ”… được dùng nhiều hơn bao giờ hết trong “nghệ thuật đương đại”.

Thơ Nguyễn Đình Chính lọt ra khỏi cái “vòng kim cô “ đó, chỉ cần đọc qua những trích dẫn ở trên đủ thấy thơ anh cho dù nói đến cứt đái, cặc lồn…nhưng vẫn là một tiếng nói phẫn nộ, khinh bỉ với những thứ “đồ đểu” đang diễn ra khắp nơi khắp chốn trong xã hội Việt Nam thời nay. Ít ra anh cũng đưa tới một thông điệp cho thơ : sang cái thời nhiễu nhương “liên mạng toàn cầu” này , không thể viết “tào lao” được nữa, nhà thơ không thể theo chủ nghĩa “mackeno”, nhà thơ cần có thái độ trước những nguy cơ tồn vong của dân tộc.

Gần đây, bà dịch giả Đinh Cầm Thi ở Pháp “bốc thơm” hai nhà thơ một VK MỸ – Đinh Linh và một VK Pháp -Đỗ Kh. :

“ Để lại sau lưng cội nguồn,quên đi thân phận tha hương,cho nghệ thuật là quỹ đạo duy nhất của thơ…thơ không có địa lý, dân tộc màu da, thơ không có tính từ…

Nếu đạt tới độ “vô tính” vậy thì chắc là tác phẩm viết ra người trong nước không đọc đã đành mà mấy bác già tha hương cũng chẳng đọc, đám con nít thì không rành tiếng Việt, vậy chắc chỉ còn mấy anh “tây sồn sồn” coi với nhau và “sướng” với nhau. Vậy thì còn gì là thơ ¿

3-8-08

NHẬT TUẤN

* thơ của thi sĩ Tản Đà

Bài đã đăng của Nhật Tuấn

• “Chẹc…chẹc” (đọc thơ ba láp của Nguyễn Đình Chính) - 03.08.2008