Nhà thơ Bùi Chí Vinh và hai tác phẩm mới xuất bản của ông

Mặc Lâm, phóng viên đài RFA
nguồn: RFA

… Hãy bắt đầu bằng bốn câu thơ trong bài Đi của Bùi Chí Vinh. Trong bốn câu này tác giả ghi lại hình ảnh của chính mình tại Sài Gòn đô hội nơi mà tác giả đang sống. Bốn câu thơ ngắn nhưng vẽ lên rất nhiều điều và đặc biệt trong âm sắc của chúng lẩn quất một u hoài mênh mông mà con người thường có trong xã hội hiện đại:

Đi qua đèn đỏ đèn xanh
Đi để hiểu thế nào là thui thủi
Đi trong cảm giác của một người đang săn đuổi
Tự chạy quanh co trước đồ thị cuộc đời…

Cái cảm giác bị săn đuổi phải chăng là cảm giác chung của nhiều người hiện nay mà trong đó tác giả chỉ là một phần tử? Sự săn đuổi này hiện diện trong tiềm thức con người qua những mỹ từ như hy vọng, tiến thân, tương lai, và cả cái chết:

Đi qua nơi có loài người
Thấy dã nhân lăng xăng trải chiếu
Đi qua nơi có trại cùi
Thấy con gái ngoắc tay yểu điệu *

Đi, và một mình phát biểu
Nước mắt ứa ra ngụ ngôn
Đi, và nói ngọng luôn mồm
Tiếng cười trở nên tục ngữ *

Đi qua nơi có loài thú
Thấy chúng mình không nỡ xa nhau
Đi qua nơi có nhà tù
Thấy anh ôm em giữa hàng song sắt *

Đi nữa cho anh khóc ngất
Tình yêu đói giống dạ dày
Đi nữa cho anh thành
Phật Một tháng bốn tuần ăn chay.

 

 

 

Tác giả miêu tả sự săn duổi của đòi sống chung quanh bằng trực giác của một nhà báo qua ngôn ngữ thi ca của một nhà thơ, người từng lăn lộn giữa cống rãnh cuộc đời cùng những va chạm dữ dội trong nhiều năm để phục vụ cái mà ông cho là lý tưởng khi còn rất trẻ. Nhà thơ Bùi Chí Vinh rất thành thật khi nói lại giai đoạn đầu tiên khi ông bắt đầu cuộc phiêu lưu dài hơi này:

Ngôn ngữ thơ Bùi Chí Vinh như ông thú nhận là ngôn ngữ của chợ búa, của thực tế trần trụi xảy ra chung quanh mà nhà thơ cảm nhận và trực diện với. Trong bài Căn Nhà Trừu Tượng tác giả đã kể lại câu chuyện riêng tư với chất giọng hết sức thời sự. Chuyện thời sự khi đem vào thơ có còn là thơ không thì điều ấy không quan trọng đối với ông, vì cuối cùng thì nhà thơ cho rằng thơ không là gì quan trọng đâu, nó cũng chỉ là con chữ mà cách sắp xếp có khác hơn một bài báo, miễn sao nó mang lại sức sống nội tại cho người đọc là đủ:

Căn nhà trừu tượng

Chúng ta sẽ cất nhà
Rất đơn sơ vật liệu
Kèo cột không đi tiểu
Lên trí tuệ con người
Anh cần chiếc giường đôi
Hai đứa mình cùng thở
Chia nhau nỗi xấu hổ
Mà ông bà cắn răng *

Đất nước bốn ngàn năm
Rộng dài như văn hiến
Đêm anh đi thấy điếm
Lợp nhà cạnh gốc cây
Ngày thấy lũ con lai
Căng lều ngay xó chợ
Vợ chồng mướn nhà trọ
Yêu nhau như ngoại tình *

Căn nhà mới tượng hình
Đã tan theo cơn đói
Căn nhà không địa chỉ
Anh lợp hoài trong mê

 

 

 

Những cái không giống ai này chỉ là cách nói của nhà thơ, thật ra chất nam bộ mà ông dùng trong bài thơ Em và Quê Hương vẫn man mác trong từng thớ thịt của ngôn ngữ Bùi Chí Vinh:

Em và quê hương

Em kể về miền Tây em nghe:
“Trời có mây, dưới nước có ghe”
Khiến cho anh biến thành con cá
Mắc lưới làm sao nhớ lối về *

Em kể về miền Tây anh coi:
“Đất có vườn cây, rẫy có chòi”
Khiến cho anh biến thành con kiến
Bò mỗi ngày được một mét thôi *

Em kể về đâu, anh ở đó
Em nhảy dây, anh nhảy cò cò
Em chơi đánh đũa, anh đánh đáo
Có đất nào không có tuổi thơ *

Có quê nào mà không kỷ niệm
Em hái me chua giấu hộc bàn
Thì anh cũng giống Đơn Hùng Tín
Vô lớp nằm mơ thấy Giảo Kim *

Nhưng mà chuyện đó em quên kể
Con gái bao nhiêu mới lấy chồng?
Để cho anh tập đờn vọng cổ
Gạo chợ ngồi thương nhớ nước sông *

Nước sông có lúc ròng lúc lớn
Lòng anh đây có sớm có chiều
Hò ơ … sớm lên thị xã mua tấm vải điều
Chiều em ướm thử, hò ơ, đánh liều anh theo …

Ngôn ngữ trong thơ Bùi Chí Vinh rõ ràng mang đậm chất thời sự nhưng không phải thời sự của tin tức hàng ngày nghe qua mà không giữ lại ấn tượng nào trong ngày hôm sau. Tính chất xã hội của thơ Bùi Chí Vinh như một thách thức hay đúng hơn là lời cảnh tỉnh trước thực trạng mà nhà thơ gọi là sự tinh khôn của những nhà thơ trẻ hôm nay:

Một con chim lớn về biển cả
Ta cám ơn bằng hữu mủi lòng
Một con chim lớn lên ghềnh đá
Bạn nhìn ta thành con chim ưng….

Cái chí lớn mà người đọc thường gặp trong những bài thơ cổ có vẻ thích hợp với ngày nay một cách kỳ lạ. Chí lớn ở đây được cách điệu để ám chỉ những ao ước mà người trí thức không làm được vì nhiều ngăn trở, Bùi Chí Vinh thẳng thắng nói lên những ưu tư của ông trước vận mệnh của một nền văn học mà ông cho là có thể biến đổi xã hội và thể chế chính trị hiện hữu qua thi ca mạnh mẽ tranh đấu cho lý tưởng sống vĩnh hằng.

Ước vọng của nhà thơ có lẽ là ước vọng chung của dân tộc trong thời đại mới hôm nay. Suy cho cùng thì thi ca lớn hơn đời sống chính trị vì chỉ có thi ca mới hướng dẫn được tâm hồn con người về cái thiện cái mỹ bằng trí tuệ và sáng tạo.

Bài đã đăng của Bùi Chí Vinh

• Giai Thoại Của Thi Sĩ - Phần 2 - 09.08.2008
• GIAI THOẠI CỦA THI SĨ - 27.07.2008
• PHÁT MINH CỦA THI SĨ - 19.07.2008
• Bùi Chí Vinh: Thơ Đời - 13.07.2008
• Nhà thơ Bùi Chí Vinh: Thơ tôi từ cuộc sống nhọc nhằn, bể dâu... - 11.07.2008
• Bùi Chí Vinh: Tác phẩm & Những bài liên hệ - 11.07.2008
• Bùi Chí Vinh: Thơ Tình - 03.07.2008
• PHẢN ỨNG CỦA THI SĨ - 26.05.2008