Lời giới thiệu: Chưa thể xác định được Nabokov thiên về hoạ phái nào (mặc dù lời đoán của chúng tôi là trường phái Ấn tượng), nhưng không thể nghi ngờ được là ảnh hưởng của hội hoạ chế ngự toàn bộ cách hình dung và xây dựng tình tiết của ông. Các truyện ngắn, mà “Natasha” – truyện ngắn đầu tay – là một ví dụ, đều là những cố gắng phác hoạ bằng ngôn ngữ bức tranh 4 chiều, khai mở theo diễn tiến truyện, mà ông có trong trí tưởng tượng – một bức tranh được vẽ bằng những gam màu chói chang và biệt lập, một thứ văn học của thị giác quen chộp bắt những đường nét sắc bén nổi bật nhất, thiếu kiên nhẫn với những chuyển biến quá tuần tự và lặng lẽ, làm cho cuộc sống có vẻ thụ động và phi lý. Tất cả câu chuyện diễn ra trong địa hạt của những giác quan, với một chủ thể tính mơ hồ dường như đang trong một cơn mê ảo giác, đại biểu xuất sắc cho những xáo động bàng hoàng trong sự tự ý thức của con người Tây Âu đầu thế kỷ 20.

Dịch giả Dương Phùng đã bỏ mất rất nhiều công lao để khảo cứu những dụng ý nghệ thuật của Nabokov, cũng như đã rất thận trọng và cân nhắc để chuyển đạt được cách mô tả dùng màu sắc như một sự thay thế cho vô số những tính từ và cảm giác vốn không thuộc về thị giác của Nabokov, sao cho nó “sống” thật trong tiếng Việt. Dù cho còn vài chỗ khó có thể giải quyết cho thoả đáng, Café Damau cũng rất hân hạnh được giới thiệu tác phẩm đặc biệt này đến với độc giả.

Natasha

Vladimir Nabokov

Trên cầu thang, Natasha gặp Nam tước Wolfe, hàng xóm nhà đối diện. Anh đang chăm chăm bước lên mấy bậc cầu thang bằng gỗ trần, vuốt vuốt lan can và khe khẽ huýt sáo.

“Em đi đâu mà vội thế, Natasha ơi?”

“Đến hiệu lấy thuốc theo toa. Bác sĩ vừa đến ạ. Cha khỏe hơn rồi.”

“Ồ, tin tốt lành đây.”

Nàng vụt qua trong chiếc áo mưa sột soạt, đầu trần.

Nhoài người qua lan can, Wolfe ngoái liếc theo nàng. Trong giây phút, anh còn kịp nhìn thấy phần chỏm tóc óng ả của cô thiếu nữ. Miệng vẫn huýt sáo, anh leo lên tầng trên cùng, ném cái cặp sũng nước mưa lên giường, rửa tay kỹ càng, đầy mãn nguyện, rồi lau khô.

Đoạn anh gõ cửa nhà lão Khrenov.

Khrenov sống ở phòng đối diện hành lang cùng cô con gái ngủ trên đi văng, một cái đi văng có thứ lò xo khác người cứ cuộn lại và phồng lên như đống kim loại dưới lớp vải nhung nhẽo nhèo. Trong phòng còn kê một bànmộc không sơn bề bộn những tờ báo mực dây lấm lem. Lão Khrenov bệnh hoạn,, một ông già teo tóp vận áo ngủ dài tận gót chân cứng đờ đâm bổ vào lại giường và kéo phụt chăn lên ngay khi cái đầu lớn cạo nhẵn thín của Wolfe thò qua cửa.

“Mời cậu vào, rất mừng được gặp cậu, cậu vào nhà đi.”

Lão thở khò khè, và ngăn kéo kệ đầu giường vẫn để mở.

“Tôi nghe bảo bác gần như khỏe hẳn rồi à, bác Alexey Ivanych,” Nam tước Wolfe nói, ngồi xuống cạnh giường, tay vỗ đầu gối.

Lão Khrenov giơ bàn tay nhớp nháp, vàng vọt ra và lắc đầu.

“Tôi không biết cậu nghe được gì, nhưng tôi biết chắc chắn mai mình sẽ chết.”

Lão khẽ bập môi thành một tiếng động.

“Vớ vẩn nào,” Wolfe vui vẻ cắt lời, và lôi từ túi bên hông ra một hộp xì gà bằng bạc to đùng. “Tôi hút được không ạ?”

Anh nghịch vơ vẩn bật lửa một lúc, bật tới bật lui bánh răng đánh lửa kêu lách cách. Lão Khrenov mắt nhắm hờ. Mí mắt lão nhàn nhạt xanh, giống màng ếch. Cằm nhô ra tua tủa những sợi râu xám. Không mở mắt, lão nói, “Rồi cũng phải đến chỗ đấy thôi. Chúng giết hai thằng con tôi, ném tôi và con Natasha ra khỏi nơi chôn nhau cắt rốn. Giờ thì tôi và nó chỉ còn biết đi mà chết ở một thành phố lạ hoắc. Ngu xuẩn làm sao, tất thảy mọi thứ coi như…”

Wolfe bắt đầu nói to tiếng và rõ ràng. Anh bảo Khrenov nhờ giời hãy còn trường thọ, và rằng xuân đến mọi người rồi sẽ về lại Nga cùng với lũ cò. Xong anh bắt đầu kể chuyện xa xưa của mình.

“Vào cái thời tôi lang thang ở xứ Congo,” anh nói, và thân mình béo tốt đồ sộ của anh khẽ đung đưa. “Ồ, xứ Congo xa xăm lắm, lão Alexey Ivanych kính mến của tôi ơi, chốn hoang dã tít tắp – lão biết đấy… Tưởng tượng xem, một ngôi làng sâu trong rừng, đàn bà thì vú cứ xệ ra,đong qua lắc lại, còn mặt nước thì lung linh, đen như lông cừu karakul, xen rải rác mấy túp lều. Ở đó, dưới gốc cây khổng lồ – một cây kiroku – ra trái màu cam hệt như quả bóng cao su, và khi đêm về từ trong thân cây phát ra thứ âm thanh nghe cứ từa tựa như tiếng đại dương. Tôi đã tán láo rất lâu với vị tiểu vương vùng đó. Tay thông dịch của chúng tôi là một kỹ sư người Bỉ, cũng lại một kẻ kỳ lạ. Y thề rằng, vào năm 1895, y đã nhìn thấy một con ngư long ở vùng đầm lầy cách Tanganyika không xa lắm. Vị tiểu vương người nhem nhuốc màu cobalt, đeo đầy trang sức nào là nhẫn với vòng, và bụng béo phệ nom như thạch. Chuyện xảy ra thế này…”

Wolfe, thích thú câu chuyện của mình, mỉm cười giơ tay vuốt cái đầu xanh lợt.

“Natasha về,” lão Khrenov khẽ xen vào chắc gọn, mắt không hề mở ra.

Đỏ bừng ngay lập tức, Wolfe đưa mắt nhìn quanh. Một giây sau, văng vẳng đâu đó, khóa cửa trước kêu leng keng, rồi tiếng chân rảo bước dọc hành lang. Natasha nhanh nhẹn bước vào, mắt long lanh.

“Cha thế nào rồi?”

Wolfe đứng dậy nói, cố lấy vẻ điềm nhiên, “Cha cô hoàn toàn khỏe, và tôi không hiểu nổi tại sao ông lại nằm bẹp trên giường… Tôi đang kể ông nghe chuyện thầy phù thủy Phi châu.”

Natasha mỉm cười với cha và lấy thuốc ra.

“Trời mưa,” nàng khẽ nói. “Thời tiết tệ ghê.”

Phản ứng thông thường khi có người nhắc đến thời tiết, hai người kia đưa mắt nhìn ra ngoài cửa sổ. Hành động đó khiến mạch máu màu xám xanh trên cổ lão Khrenov co lại. Rồi lão quay đầu lại trên gối. Môi hơi bĩu, Natasha đếm số thuốc, mi mắt nàng hấp háy đếm theo. Mái tóc đen óng ả của nàng lấm tấm vài giọt mưa, và dưới mắt nàng, những quầng đen xanh thẫm yêu yêu ngự trị.

II

Về lại phòng, Wolfe bước quanh quẩn một lúc lâu, miệng mỉm cười xốn xang, sung sướng, hết buông mình nặng nhọc xuống ghế bành lại ngồi trên cạnh giường. Rồi, vì lý do nào đó, anh mở cửa sổ hé mắt trông xuống cái sân nhỏ lõng bõng đen sẫm bên dưới. Cuối cùng, anh đột ngột nhún vai, đội chiếc mũ màu xanh lá cây lên, rồi ra ngoài.

Lão Khrenov, đang ngồi sụp trên đi văng trong lúc Natasha phủi phẳng phiu cái giường cho lão ngủ, thấp giọng thờ ơ nhận xét, “Wolfe ra ngoài ăn tối.”

Đoạn lão thở dài kéo chặt chăn quanh người.

“Xong rồi ạ,” Natasha nói. “Cha lên lại giường đi.”

Chung quanh họ, thành phố đêm ướt nhẹp, những dòng đen kịt phố phường, xe cộ, những vòm ô tròn sáng bóng, ánh đèn chói rực từ cửa sổ tiệm hàng rỉ xuống nhựa đường. Cùng mưa, đêm bắt đầu loang, chảy đầy các vùng sâu thẳm trong sân, bập bùng trong mắt mấy cô điếm chân thon đang nhẩn nha đi lại nơi ngã tư đông đúc. Và, đâu đó phía trên, vòng đèn tròn của một tấm biển quảng cáo thảng hoặc nháy lên như một bánh xe quay có thắp sáng.

Đêm càng đổ, thân nhiệt lão Khrenov càng lên cao. Chiếc nhiệt kế ấm nóng, hoạt động không ngừng – cột thủy ngân leo cao lên nấc thang đỏ nhỏ. Lão lẩm bẩm những câu khó hiểu mất một lúc lâu,cắn môi và liên tục lắc đầu quầy quậy. Rồi lão ngủ thiếp đi. Natasha cởi áo bên ánh nến vàng vọt, nom thấy mình trong khung kính cửa sổ mù tối – cái cổ gầy gò xanh xao của nàng, bím tóc đen nhánh rơi lòa xòa nơi xương quai xanh. Nàng cứ đứng thế, trong sự bất động chết chóc, rồi bất thần nàng cảm thấy căn phòng này, cùng cái đi văng, cái bàn vương vãi mẩu thuốc lá, cái giường trên đó một lão già miệng toang hoác, mũi nhọn hoắt, mồ hôi mồ kê nhễ nhại, thở khò khè không yên, đang nằm – tất thảy bắt đầu nhúc nhích, và giờ thì bồng bềnh, như trên boong một con tàu, vào đêm tối thẫm. Nàng thở dài, giơ tay vuốt bờ vai trần ấm nóng, và một phần bị cơn chuếnh choáng đẩy đi, ngả người xuống đi văng. Rồi mỉm cười mơ hồ, nàng lột dần đôi vớ cũ, vá chằng vá đụp xuống rồi kéo ra. Căn phòng lại bắt đầu bồng bềnh, và nàng cảm thấy như thể ai đó đang thổi khí nóng vào sau đầu nàng. Nàng mở to mắt – đôi mắt đen nhánh, thon dài, lòng trắng long lanh vẩn chút xanh lơ. Một con nhặng bay vòng quanh ngọn nến và, như một hạt đậu đen vo vo ve ve, lao sầm vào tường. Natasha thong thả bò vào chăn rồi duỗi người ra, cảm nhận, như một đang từ xa đứng nhìn mình, hơi ấm của chính cơ thể nàng, đùi non dài, và cánh tay trần khoanh sau đầu. Nàng nhác quá không buồn thổi nến, không muốn xua đi cảm giác ran ran như kiến bò êm ái đang khiến nàng vô tình khép đầu gối và nhắm mắt lại. Lão Khrenov rên lên một tiếng dài và giơ tay lên trong giấc ngủ. Cánh tay rơi xuống như thể chết cứng. Natasha khẽ trở mình dậy thổi nến. Những vòng tròn đa sắc bắt đầu vùng vẫy trước mắt nàng.

Mình thấy tuyệt quá, nàng nghĩ, cười khúc khích vào gối. Nàng giờ nằm cong người lại, và tự thấy mình bé nhỏ đến không tưởng, và hết thảy suy nghĩ trong đầu nàng tựa như những đốm lửa nhỏ ấm áp nhẹ nhàng tung tóe và trượt đi. Nàng đã thiếp đi rồi thì cơn lơ mơ đó bị một tiếng hét thất thanh, điên cuồng làm vỡ tan tành.

“Cha ơi, sao thế ạ?”

Nàng sờ soạng trên bàn, thắp nến lên.

Lão Khrenov đang ngồi trên giường, thở dữ dội, mấy ngón tay bấu giật cổ áo. Vài phút trước, lão sực dậy và sững người khiếp hãi, nhìn nhầm kim dạ quang của chiếc đồng hồ nằm trên ghế cạnh giường thành họng súng trường chĩa chằm chằm vào lão. Lão chờ súng nổ, không dám nhúc nhích, rồi, không còn kìm lại đuợc, gào toáng lên. Giờ lão nhìn đứa con gái, chớp chớp mắt, môi lẩy bẩy nở nụ cười.

“Cha ơi, bình tĩnh đi ạ, chả có gì cả đâu…”

Chân trần khẽ rón rén trên sàn, nàng vuốt phẳng cái gối của cha và sờ trán lão, nhớp nháp, lạnh ngắt mồ hôi. Thở hắt ra, và vẫn rung người vì cơn co giật, lão quay mặt vào tường thì thào, “Tất cả chúng nó, tất cả… và mình nữa. Cơn ác mộng… Không, chúng bay không được…”

Lão chìm vào giấc ngủ như thể rơi xuống vực thẳm.

Natasha ngả người xuống lại. Cái đi văng đã trở nên mấp mô hơn, lò xo lúc ép dồn vào một bên người, lúc vào hai bả vai, nhưng rút cuộc nàng cũng khoan khoái và bồng bềnh trở lại vào giấc mơ ấm áp phi thực vừa bị cắt ngang mà nàng vẫn cảm nhận thấy nhưng không còn nhớ nổi nữa. Rồi, vào mờ sáng, nàng lại tỉnh giấc. Cha nàng đang gọi.

“Natasha, cha thấy trong người không khỏe lắm. Cho cha miếng nước.”

Hơi loạng choạng, cơn ngái ngủ bị ánh bình minh màu thiên thanh rọi xuyên qua, nàng đi về phía bồn rửa mặt, va chạm cái bình nước kêu leng keng. Lão Khrenov uống ừng ực. Lão nói, “Kinh khủng xiết bao nếu cha không còn có dịp quay về.”

“Ngủ đi cha ơi. Cố thêm chút nữa đi ạ.”

Natasha mặc áo choàng vải flannel vào rồi ngồi xuống chân giường. Lão nhai đi nhai lại “Kinh khủng quá” vài lần, rồi mỉm cười khiếp đảm.

“Natasha, cha cứ mãi hình dung bước đi trong làng mình. Con nhớ chỗ ven sông, cạnh nhà máy cưa không? Mà chỗ đó thì thật khó đi. Con biết mà – toàn mùn cưa là mùn cưa. Mùn cưa và cát. Chân cha ngập xuống. Nhột nhột. Có lần, khi mình đi du lịch nước ngoài…” Lão cau mày, vật lộn để theo được dòng suy nghĩ nháo nhào của chính mình.

Natasha nhớ lại hồi trước nom cha minh mẫn phi thường thế nào, nhớ lại bộ râu nhỏ rậm rạp, đôi găng tay da rắn màu xám, cái mũ lưỡi trai kẻ caro giống hệt cái túi cao su đựng miếng bọt biển đội mỗi khi đi du lịch – và bất thần cảm thấy mình sắp rơi lệ đến nơi.

“Phải. Rồi thế đấy,” lão Khrenov đều đều một giọng, hé mắt nhìn sương mù buổi sớm.

“Chợp mắt thêm một chút đi cha ơi. Con nhớ mọi thứ mà.”

Lão vụng về nhấp một ngụm nước, xoa xoa mặt rối ngả người xuống gối. Từ dưới sân váng lên tiếng gáy du dương rộn rã của một con gà trống .

III

Tầm mười một giờ sáng hôm sau, Wolfe gõ cửa nhà lão Khrenov. Vài cái đĩa kêu loảng xoảng vì hốt hoảng trong phòng, và tiếng Natasha cười vọng ra trước. Một giây sau, nàng lách mình ra hành lang, cẩn thận đóng cửa lại sau lưng.

“Tôi vui quá – cha hôm nay khỏe hơn rất nhiều.”

Nàng vận áo blouse trắng và váy màu be có hàng nút cài bên hông. Đôi mắt long lanh thon dài của nàng rạng rỡ sung sướng.

“Cả đêm chập chờn ghê luôn,” nàng nhanh nhảu tiếp lời, “nhưng giờ người cha mát rồi. Nhiệt độ bình thường. Thậm chí cha còn quyết định ngồi dậy. Họ vừa tắm cho cha.”

“Hôm nay, ngoài kia nắng đầy,” Wolfe nói một cách bí ẩn. “Tôi không đi làm hôm nay đâu.”

Họ đứng trong hành lang mờ mờ, lưng dựa tường, không biết phải nói chuyện gì nữa.

“Thế này nhé, Natasha ơi?” Wolfe đột nhiên mạo muội, quay nghiêng cái lưng to bản mềm mại khỏi tường và thọc tay vào túi quần xám nhàu nát.

“Hôm nay mình về quê chơi một chuyến đi. Mình sẽ quay lại trước sáu giờ. Cô thấy thế nào?”

Natasha đứng tì một vai vào tường, cũng hơi khẽ quay nghiêng sang.

“Sao tôi để cha lại một mình được? Mặc dù là…”

Đột nhiên Wolfe tươi tỉnh hẳn lên.

“Natasha, cô gái yêu ơi, đi đi mà – xin cô đấy. Hôm nay cha cô khỏe mà, phải không? Với cả nếu ông có cần gì thì, bà chủ nhà ở gần ngay đây.”

“Thế thật,” Natasha chậm rãi đáp. “Em sẽ bảo cha.”

Đoạn, khẽ phất váy ra đằng truớc,, nàng trở bước vào phòng.

Ăn mặc chỉnh tề thiếu mỗi cổ áo sơ mi, lão Khrenov yếu ớt mò mẫm tìm một thứ trên bàn.

“Natasha ơi, Natasha, hôm qua con quên mua báo…”

Natasha đang bận pha trà trên bếp dầu.

“Cha à, hôm nay con muốn về quê chơi một chuyến. Wolfe mời con.”

“Dĩ nhiên là con phải đi rồi, con yêu ạ,” lão Khrenov nói, và tròng trắng vẩn xanh trong mắt lão ngập lệ. “Tin cha đi, hôm nay cha khỏe hơn rồi. Giá như không phải chỉ vì cái tình trạng yếu ớt đến lố bịch này…”

Khi Natasha đi rồi, lão lại bắt đầu chậm chạp mò mẫm quanh phòng, tìm một thứ gì đó… Khẽ càu nhàu, lão cố dịch cái đi văng. Rồi lão nhìn xuống dưới – lão nằm sấp trên sàn, rồi cứ yên thế, đầu lão quay cuồng đến phát buồn nôn. Chậm rãi, cần mẫn, lão đứng lên, cố hết sức dấn bước lại được chỗ giường, nằm xuống… Và rồi lão lại có cảm giác mình đang băng qua cây cầu nào đó, lão nghe thấy tiếng nhà máy cưa, những thân cây vàng khè trôi lềnh bềnh, chân lão ngập chìm trong mùn cưa ẩm, một con gió lạnh thổi qua sông, làm lão buốt thấu khắp, từng cơn, từng cơn…

IV

“Phải – tất cả những lần đi du ngoạn của tôi… Ôi, Natasha, đôi khi tôi thấy mình sướng như một vị thần ấy. Tôi đã thấy Cung điện Bóng đêm ở Ceylon và bắn những con chim màu xanh ngọc bé tí tẹo ở Madagascar. Thổ dân vùng đó đeo vòng cổ làm từ đốt xương sống, và mỗi đêm, bên bờ biển lại cất tiếng hát những điệu hết sức kỳ lạ, như thể họ là bầy chó hoang yêu âm nhạc. Tôi sống trong một túp lều cách Tamatave không xa lắm, nơi đất thì đỏ, còn biển thì xanh thẫm. Tôi không tài nào mà miêu tả biển cho cô được.”

Wolve đột ngột lặng thinh, khẽ ném một quả thông. Rồi anh dùng lòng bàn tay múp míp vuốt mặt và cười phá lên.

“Vậy mà giờ tôi ở đây, không xu dính túi, kẹt cứng ở một thành phố cùng khổ bậc nhất châu Âu, ngồi chết dí ở văn phòng đợi ngày qua tháng lại, như một kẻ ăn không ngồi rồi, đêm về trệu trạo nhai bánh mì và xúc xích tại một quán rượu rẻ tiền của bọn lái xe. Ấy vậy mà đã từng có lúc…”

Natasha nằm sấp, khuỷu tay khuỳnh ra, dõi mắt nhìn ngọn thông phát sáng rực rỡ lúc họ dần bị quầng bóng cây xanh lam bao phủ. Khi nàng hé mắt trông lên bầu trời, những chấm tròn tỏa sáng chạy tròn, lung linh và rải rác trong mắt nàng. Thảng hoặc thứ gì đó vụt qua như một dải vàng chói từ ngọn thông này sang ngọn thông kia. Nam tước Wolfe ngồi cạnh đôi chân bắt chéo của nàng, vận bộ vest xám thùng thình, cái đầu cạo trọc cúi xuống, vẫn đang ném quả thông khô.

Natasha thở dài.

“Nếu vào thời Trung Cổ,” nàng nói, đau đáu nhìn ngọn thông, “người ta đã trói em vào cọc rồi thiêu sống, còn không có khi lại phong thánh cho em rồi. Đôi khi em có cảm giác lạ lắm kia. Như một niềm hoan lạc ấy. Rồi cơ hồ nhẹ bỗng, em thấy mình đang lơ lửng đâu đó, và em hiểu hết mọi thứ – cuộc đời, cái chết, mọi thứ…Có lần, lúc khoảng lên mười, em ngồi ở phòng khách, đang vẽ cái gì không biết nữa. Rồi em mệt và bắt đầu nghĩ ngợi. Đột nhiên, thật là nhanh, một phụ nữ bước vào, chân không, vận đồ màu xanh da trời đã lợt, bụng thì vừa nặng vừa lớn, còn mặt lại nhỏ, mỏng, và vàng ệch, với đôi con mắt bí ẩn phi thường, dịu dàng phi thường… Không nhìn gì đến em, bà vụt vội qua và mất dạng trong căn phòng bên cạnh. Em không sợ – vì một lý do nào đó, em nghĩ bà ấy đến lau sàn. Em không bao giờ tái ngộ người phụ nữ đó, nhưng anh biết bà là ai không? Đức Mẹ đồng trình…”

Wolfe mỉm cười.

“Cái gì làm em nghĩ thế, hả em Natasha?”

“Em biết mà. Năm năm sau, bà hiện ra với em trong mơ. Bà bế một đứa trẻ, và dưới chân bà các thiên sứ nằm chống khuỷu tay, hệt như trong tranh của Raphael, chỉ khác là các thiên sứ này sống thật. Ngoài thế ra, đôi khi em còn thấy những ảo tượng lặt vặt nữa. Khi họ bắt cha đi ở Moscow, còn lại mình em trong căn nhà, đã xảy ra một chuyện thế này: Trên bàn có một cái chuông bằng đồng nhỏ, như chuông người ta buộc trên cổ bò ở Tyrol ấy. Đột nhiên nó bay lên không trung, bắt đầu kêu leng keng, rồi rơi xuống. Một âm thanh mới tinh khiết, kỳ diệu làm sao.”

Wolfe nhìn nàng trân trối, rồi ném bật quả thông đi xa và nói giọng lạnh lẽo, đùng đục.

“Natasha ơi, có chuyện này tôi buộc lòng phải nói với em. Em biết không, tôi chưa một lần đến Phi châu hay Ấn Độ gì. Dối trá cả đấy em ạ. Tôi nay đã gần ba mươi tuổi đầu rồi, nhưng ngoại trừ hai hay ba thị tứ ở Nga và khoảng chục ngôi làng, và cái đất nước đầy khổ ải này, tôi không hề thấy gì khác nữa. Xin em tha thứ cho tôi.”

Anh mỉm cười sầu muộn. Bất thần anh cảm thấy nuối tiếc không chịu đựng nổi những ảo vọng lớn lao sống mãi trong anh từ tháng ngày thơ bé.

Khí trời mùa thu ấm áp và khô ráo. Các cây thông vặn mình kẽo kẹt khi ngọn vàng óng lắc lư.

“Con kiến kìa,” Natasha nói, ngồi nhổm dậy, phủi váy và tất. “Mình đang ngồi lên lũ kiến.”

“Em khinh miệt tôi lắm phải không?” Wolfe hỏi.

Nàng bật cười. “Đừng ngốc thế. Suy cho cùng, chúng mình đều như nhau. Những điều em kể anh nghe về niềm hoan lạc của em, Đức Mẹ đồng trinh, cái chuông nhỏ chỉ toàn là ảo mộng thôi. Một ngày nọ em nghĩ hết ra trong đầu mình, rồi sau đó, tự nhiên em có ấn tượng nó đã thực sự xảy ra…”

“Phải, đúng hệt thế đấy,” Wolfe nói, rạng rỡ hẳn.

“Kể em nghe về những chuyến đi của anh đi,” Natasha nài, không hề có ý chế nhạo.

Bằng một cử chỉ quen thuộc, Wolfe lấy hộp xì gà ra.

“Xin chiều quý cô. Có lần, khi tôi căng buồm từ Borneo đến Samatra…”

V

Một con đường hơi dốc dẫn xuống hồ. Cột gỗ trên cầu tàu in hình xuống mặt nước thành những vòng trôn ốc màu xám. Phía bên kia hồ cũng cùng một cánh rừng thông đen sẫm, nhưng đây đó có thể thoáng thấy một thân cây màu trắng và một màn mờ mờ những chiếc lá vàng của cây du. Trên mặt nước màu lam sẫm lửng lơ vài sắc mây lung linh, và Natasha đột nhiên nhớ đến tranh phong cảnh của Levitan. Nàng có cảm giác họ đang ở Nga, rằng chỉ có thể ở nước Nga thôi thì mới tìm thấy niềm sung sướng nóng bỏng đến nghẹt cổ họng thế này, và nàng vui vì Wolfe đang kể lể những chuyện bịa tạc lăng nhăng nghe rất kỳ thú, khi anh lia những viên đá mỏng bẹt nhỏ, trượt và nhảy một cách kỳ diệu trên mặt nước gây ra những tiếng động nhỏ. Vào ngày trong tuần thế này, chẳng mấy người xuất hiện ở đây; chỉ thảng hoặc mới nghe vài tràng tiếng la hét hay tiếng cười rộ lên, và trên hồ chao nghiêng một chiếc cánh trắng – buồm của du thuyền. Họ men dọc bờ sông một lúc lâu, leo lên đoạn dốc trơn tuột, và phát hiện ra con đường nhỏ, trên đó, từ những bụi mâm xôi bốc ra một luồng hơi nước màu đen. Xa hơn một chút, ngay cạnh mép nước, có một quán café, vắng tanh, tịnh không một cô hầu bàn cũng như khách khứa, như thể đâu đó có đám cháy và người ta đã kéo tất đi xem, đem theo sạch đồ ăn thức uống. Wolfe và Natasha lượn quanh quán, ngồi xuống một bàn trống rồi vờ như đang ăn uống và có một dàn nhạc đang chơi. Khi họ đùa giỡn, Natasha đột nhiên nghĩ nàng nghe thấy rõ ràng tiếng nhạc thực sự có nhuốm sắc da cam. Rồi, nở một nụ cười bí ẩn, nàng đứng bật dậy vụt ra bờ sông. Nam tước Wolfe nặng nề rảo bước theo nàng.

“Đợi đã, Natasha ơi – mình hẵng chưa trả tiền mà!”

Sau đó, họ tìm thấy một bãi cỏ màu xanh táo, được rào lại bằng cây lách, mặt trời xuyên qua đám lách làm nước óng lên như vàng lỏng, Natasha, đưa mắt nhìn và hít căng lỗ mũi, miệng thốt đi thốt lại, “Ôi Chúa ơi, mới tuyệt làm sao…”

Wolfe cảm thấy thương tổn vì tiếng vọng không người đáp, chìm vào thinh lặng, và, trong khoảnh khắc nắng và trời chan hòa bên hồ rộng, một nỗi buồn du dương bay qua như một con bọ.

Natasha cau mày nói, “Không rõ sao nữa, mà em có linh cảm cha lại trở bệnh rồi. Lẽ ra em không nên bỏ cha lại một mình.”

Wolfe nhớ mắt mình nhìn thấy đôi chân gầy khẳng khiu của lão già, bóng loáng những sợi lông xám, khi lão chui lại vào giường. Anh nghĩ, Nhỡ nếu hôm nay lão chết thật thì sao?

“Em đừng nói thế, Natasha – cha khỏe mà.”

“Em cũng nghĩ vậy,” nàng nói, vui vẻ trở lại.

Wolfe cởi áo jacket, và cơ thể vạm vỡ của anh dưới chiếc sơ mi kẻ sọc phả ra mùi nóng nồng nồng. Anh bước đi gần sát Natasha; nàng nhìn thẳng về phía trước, và nàng thích thú cảm giác khối ấm áp đang bước đi cạnh nàng lúc này.

“Tôi mơ mộng đến thế nào, ôi Natasha, tôi thật đã mơ mộng đến thế nào,” anh nói, vụt cành cây nhỏ kêu như tiếng sáo. “Có phải là tôi dối trá không, khi đem những ảo mộng của mình ra nói như là sự thật? Tôi có một anh bạn làm việc ba năm tại Bombay. Bombay? Chúa ơi! Những địa danh mới có âm điệu làm sao. Riêng từ đó thôi đã chứa đựng thứ gì đó khổng lồ, những quả bom ánh nắng mặt trời, những cái trống. Thử hình dung mà xem, Natasha – anh bạn đó của tôi không có khả năng diễn tả được cái gì, không nhớ gì cả ngoại trừ vài cuộc cãi cọ vặt vãnh liên quan đến công việc, cái nóng, những cơn sốt, và bà vợ của một lão đại tá Anh. Ai trong chúng ta thực sự đã ghé thăm Ấn Độ?… Rõ ràng là – mà cũng dĩ nhiên thôi, tôi là một trong số đó. Bombay, Singapore… Tôi còn nhớ được, chẳng hạn như…”

Natasha đang đi gần sát mép nước, để những con sóng con của nước hồ vỗ ập lên chân nàng. Đâu đó phía bên kia cánh rừng một con tàu băng vụt qua, như thể nó chạy dọc một sợi dây có phát ra tiếng nhạc, và cả hai dừng lại dỏng tai nghe. Ngày đã trở nên vàng hơn đôi chút, dịu hơn đôi chút, và khu rừng chỗ cạnh hồ xa giờ hắt xuống mặt nước một màu xanh lơ.

Đến gần ga, Wolfe mua một túi giấy đựng mận, nhưng hóa ra mận lại chua. Ngồi trên toa tàu gỗ vắng lặng, đi từng quãng anh lại ném vài quả ra ngoài cửa sổ, và cứ ân hận mãi, lúc ngồi ở quán café đã không chôm vài cái đĩa giấy lót cốc bia.

“Chúng vút lên mới đẹp làm sao, Natasha ơi, hệt như chim. Được nhìn là cả một niềm sung sướng.”

Natasha đã mệt; nàng nhắm mắt thật chặt, rồi một lần nữa, như lúc đêm, nàng sẽ thấy như bị choáng ngợp được nâng lên bay giữa không trung, bởi một cảm giá váng vất nhẹ nhàng.

“Khi em kể với cha về cuộc đi chơi của chúng mình, đừng ngắt lời hay chữa lại gì nhé.. Em cũng sẽ kể cho cha cả những thứ mình hoàn toàn chả thấy. Vô số những điều kỳ diệu nhỏ nhặt. Cha sẽ hiểu anh ạ.”

Khi về đến thành phố, họ quyết định đi bộ về nhà. Nam tước Wolfe trở nên lầm lì và cau có khi nghe tiếng còi ôtô inh ỏi; trong khi Natasha như bị các cánh buồm đẩy phăng về phía trước, như thể cơn mệt nhọc nâng đỡ nàng, phú cho nàng đôi cánh và làm nàng nhẹ bẫng, thì Wolfe chỉ thấy rầu rĩ hết cõi lòng, cũng xanh lam màu buồn bã như bóng chiều đang tối. Qua một khu nhà, Wolfe đột ngột dừng bước. Nàng nhìn quanh quất. Ưỡn vai lên, thọc tay vào túi quần lụng thụng, Wolfe chúi cái đầu màu xanh nhạt xuống như một con bò đực. Đưa mắt nhìn trước sau, anh nói yêu nàng. Rồi, vội vã quay vụt lại, anh trở bước đi vào cửa hàng bán thuốc lá.

Natasha đứng đó một lúc, như thể lơ lửng trong không trung, rồi chậm chạp bước về nhà. Cả chuyện này nữa, mình cũng sẽ kể cha nghe, nàng nghĩ, chân đi qua một màng sương mù xanh dương màu hạnh phúc, giữa những ngọn đèn đường sáng lên như đá quý. Nàng cảm thấy mình yếu dần, những con sóng to lặng thinh và nóng bỏng đang cồn lên dọc xương sống nàng. Khi về đến nhà, nàng thấy cha, vận chiếc jacket đen, một tay che cổ áo sơmi không cài cúc, một tay xoay xoay chùm chìa khóa cửa, vội vã ra ngoài, người còng xuống trong sương mù buổi đêm, đang đi về quầy báo.

“Cha ơi,” nàng gọi, và bước sau lão. Lão dừng lại bên vệ đường và, nghiêng đầu, nhìn đứa con gái, mỉm nụ cười ranh mãnh thân quen.

“Con gà trống nhỏ bé của con, lông xám xịt lại hết cả rồi kìa. Cha không nên đi ra ngoài mới phải,” Natasha nói.

Cha nàng nghiêng đầu về phía kia, và nói rất khẽ, “Con yêu, hôm nay trên báo có đăng chuyện này kỳ khôi lắm. Mỗi tội cha quên mang theo tiền. Con chạy lên lầu lấy hộ cha được không? Cha sẽ đứng dưới này đợi.”

Nàng đẩy cửa sầm một cái, cáu tiết với cha, nhưng đồng thời cũng vui vì ông hoạt bát đến thế. Nàng rảo chân duyên dáng lên cầu thang, như trong giấc mộng. Nàng vội bước dọc hành lang. Cha có thể bị nhiễm lạnh khi đứng đó đợi mình…

Vì lý do nào đó, đèn hành lang bật sáng. Natasha bước đến cửa nhà và ngay lúc đó nghe tiếng xì xầm nói chuyện khe khẽ sau cánh cửa. Nàng lanh lẹ mở cửa ra. Đèn dầu nằm trên bàn, tỏa khói nghi ngút. Bà chủ nhà, cô tớ gái, và một người lạ mặt nào đó đang đứng chắn trước giường. Cả ba đồng loạt quay lại khi Natasha bước vào, và bà chủ nhà, rên lên vụt bước đến chỗ nàng…

Chỉ khi đó Natasha nhận ra cha mình đang nằm trên giường, nàng không nhìn thấy rõ gì cả khi mắt mới định hình nom thấy ông, ngoại trừ một lão già nhỏ bé đã chết cứng với cái mũi nhợt nhạt như sáp.

(Circa 1924. Dmitri Nabokov dịch từ bản tiếng Nga.)

Bài đã đăng của Vladimir Nabokov

• Truyện ngắn "Natasha" của Vladimir Nabokov - 10.07.2008