Trang chính » Biên khảo, Giới thiệu tác phẩm, Điểm sách In bài này Email bài này

ĐIỂM SÁCH VÒNG ĐAI XANH

Ngô Thế Vinh | 1.05.2009 0 bình luận |

 

[từ bản tiếng Anh: The Greeen Belt, Ivy House 2004]

 

vdx_old2

Hình bìa Vòng Đai Xanh ấn hành lần đầu tiên (Sài Gòn 1970)
do họa sĩ Nghiêu Đề trình bày

 

TRẦN NGỌC NINH, Viện Việt Học, tác giả Tuyết Xưa

Ngô Thế Vinh bắt đầu viết văn khi đang còn là một sinh viên. Từ 1963, cùng với các bạn trong đại học Y khoa làm báo Tình Thương như một diễn đàn cho những ý tưởng nhân bản, hướng tới một xã hội lý tưởng và không mang nặng tính “chủ nghĩa”. Ngay khi còn là một nhà báo sinh viên, từ rất sớm, Ngô Thế Vinh đã quan tâm tới vấn đề người Thượng.

Sau khi tốt nghiệp Y khoa, là bác sĩ Mũ Xanh của một đơn vị Biệt Cách Dù chủ yếu hoạt động trong vùng núi rừng Cao nguyên Trung phần. Vòng Đai Xanh là bối cảnh về cuộc chiến tranh Việt Nam trên vùng cao nguyên với cảnh thật, người thật, và “thật hơn nữa” là nỗi thống khổ của các sắc dân Thượng giữa cuộc chiến tranh và ngay sau cuộc chiến. Và chúng ta không thể nào quên là hòa bình bi thảm ra sao đối với phe bại trận tiếp theo sau một cuộc chiến tranh ý thức hệ.

Vòng Đai Xanh là một công trình của lương tâm và dấn thân can đảm. Ngay khi xuất bản lần đầu tiên, cuốn sách đã được giới trí thức miền Nam đón nhận rộng rãi và tán thưởng nhưng đồng thời cũng bị chính quyền miền Nam lên án là phá hoại.

Bây giờ đã 30 năm sau cuộc chiến tranh chấm dứt, một ấn bản tiếng Anh rất tuyệt của Nha Trang và Pensinger chắc chắn sẽ lại được đón nhận rộng rãi, bởi vì vấn đề sống còn của các sắc dân Thượng trên Cao nguyên Trung phần được đề cập tới trong Vòng Đai Xanh vẫn còn nguyên tính thời sự của hôm nay.

Đối với người Việt, thì thảm kịch của thời đại chúng ta là mọi cuộc chiến tranh hôm nay và cả trong tương lai đều mang mầm mống hủy hoại mà Vòng Đai Xanh như một điển hình đa diện và ở nhiều mức độ khác nhau. Những sắc dân Thượng ấy đã không có tiếng nói. Đên bao giờ thì “tiếng nói thầm lặng” của họ mới thực sự được lắng nghe?

GERALD C. HICKEY, tác giả Free in the Forest, Ethnohistory of the Vietnamese Central Highlands, 1954-1976

Tôi đọc Vòng Đai Xanh với nhiều quan tâm. Cuốn sách đã gợi lại ký ức về Cao Nguyên vào những năm 60 và cả những biến cố liên quan tới Phật giáo và sinh viên cũng trong giai đoạn bất an đó. Rõ ràng là tác giả Ngô Thế Vinh đã hiểu biết rất rõ về các sắc dân Thượng cùng với những nguyện vọng của họ giữa và sau cuộc chiến tranh. Những tin tức hiện nay mà tôi nhận được từ Cao Nguyên thật đáng buồn. Người Thượng đang phải đối đầu với những mối đe dọa tệ hại hơn bao giờ hết trên nếp sống của họ. Cũng như người Pháp trước đây, người Mỹ đã dùng người Thượng và sau đó đã lạnh lùng bỏ rơi họ. Điều mà người ta có thể làm là cố gắng tạo mối quan tâm từ các nhà lãnh đạo Mỹ ở Hoa Thịnh Đốn. Hy vọng và vẫn chỉ là hy vọng.

OSCAR SALEMINK, tác giả The Ethnography of Vietnam’s Central Highlanders

Tôi rất xúc cảm về những hiểu biết, tầm nhìn xa và mối từ tâm mà Ngô Thế Vinh đã dàn trải trong Vòng Đai Xanh, cuốn sách được viết từ hơn 30 năm trước. Mặc dầu là một tiểu thuyết nhưng nhiều biến cố mang dấu ấn lịch sử và một số nhân vật thì như là rất thật. Đối với những phe phái liên hệ, qua những biến động và nghịch cảnh, thì các sắc dân Thượng luôn luôn là hình ảnh nạn nhân của các chính sách và những cuộc tranh chấp.

JOSE QUIROGA, Giám Đốc Chương Trình Các Nạn Nhân Bị Tra Tấn, Los Angeles

“Các sử gia, nhà báo, chính trị gia, các nhà quân sự và tiểu thuyết gia đã viết nhiều sách về cuộc Chiến tranh Việt Nam. Vòng Đai Xanh là một tiểu thuyết mạnh mẽ, lôi cuốn và đặc sắc do một y sĩ nhà văn viết ra, về những tác hại của cuộc chiến tranh trên con người đặc biệt trên thiểu số những người Thượng sống trên các vùng Cao nguyên Trung phần Việt Nam và họ là nạn nhân của sự kỳ thị. Do vùng đất ấy vốn là địa bàn chiến lược trong cuộc chiến khiến cho cuộc sống vốn thanh bình của những người Thượng đã bị biến đổi vĩnh viễn. Các điều kiện nhân quyền của những nhóm người Thượng thiểu số cần được sự quan tâm của quốc tế.

NHẬT TIẾN, tác giả Thềm Hoang

Đọc Vòng Đai Xanh, để thấy từ hơn ba thập niên trước, Ngô Thế Vinh đã vẽ lại khung cảnh một Cao Nguyên Trung phần Việt Nam với tất cả những khía cạnh bi thảm trong thời chiến, đã phơi bày đâu là cội nguồn của sự bất an và soi rọi ánh sáng của từ tâm vào thân phận của các sắc dân Thượng. Trên 30 năm đã trôi qua, tình cảnh của người Thượng hầu như không đổi khác nếu không muốn nói là tồi tệ hơn. Thế giới bên ngoài hầu như vẫn chưa nhận ra hết hệ quả của những định kiến sai lầm vốn đã góp phần vào những thảm kịch đó.”

PHAN NHẬT NAM, tác giả Đoạn Đường Chiến Binh

Nỗi đau thương của đất và người – người Việt Nam, người sắc tộc thiểu số ở Tây Nguyên luôn giữ nguyên sắc đột từ bao đời nay. Vận mệnh nước Việt miên Nam chỉ trong vòng 50 năm qua đã được quyết định từ những lần thất thủ, bỏ mất Tây Nguyên. Với tấc lòng tha thiết trung hậu, từ viễn kiến sắc sảo của kẻ sĩ dụng văn, Ngô Thế Vinh trong những năm xa xôi, lúc tuổi còn rất trẻ, đã thấy ra điều bất hạnh của 29 sắc dân thiểu số, viết nên cuốn sách về một vòng đai không hề nối kết được ở Tây Nguyên, “về một cuộc chiến bị lãng quên giữa chiến tranh Việt Nam, được nhắc nhở nhiều nhất trong lịch sử báo chí Mỹ”.

NGUYỄN THUYẾT PHONG, Nhạc học Dân tộc, NEA National Heritage Fellow

Đây là một tiểu thuyết với những cảm xúc chân thực với dự dấn thân đam mê. Cuốn sách đã đưa người đọc vào những chi tiết ngõ ngách chưa từng được tiết lộ. Câu chuyện hấp dẫn này đã dàn trải một cách nhìn thấu đáo, rất sinh động và gợi cảm về những hủy hoại trên một đất nước và trên các sắc dân thiểu số.

NGUYỄN QUỲNH, Towson University, Maryland

Từ hàng trăm năm trước, những người Thượng ở Việt Nam tin tưởng rằng họ vẫn sống an toàn trên vùng đất cao của họ, hoàn toàn cách biệt với những người Việt ở đồng bằng về mọi phương diện chánh trị, văn hoá, xã hội và cả về kinh tế. Họ nghĩ rằng các thế lực tranh chấp giữa người Việt và các thế lực ngoại xâm sẽ chẳng bao giờ ảnh hưởng tới nếp sống của họ. Thực tế không phải như vậy khi người Pháp thiết lập đô hộ ba nước Đông Dương và nhất là đến cuộc chiến tranh Việt Nam khi mà người Mỹ đã trực tiếp có liên hệ và leo thang chiến tranh. Điều này được dàn trải trong Vòng Đai Xanh, một tiểu thuyết được giải thưởng văn chương toàn quốc nhưng rồi tác giả lại bị ra tòa vì những cáo buộc khác.

MẶC ĐỖ, tác giả Bốn Mươi

Trong cơn lốc bão táp của cuộc chiến tranh Việt Nam đang bị sa lầy, các nhà quan sát như thành phần liên hệ đã đưa ra những quan điểm thiên lệch. Ngô Thế Vinh đã trực tiếp tham dự và Vòng Đai Xanh đã cống hiến chúng ta tất cả những sự kiện.

NGUYỄN SAO MAI, Wordbridge Magazine

Vòng Đai Xanh không phải là một tường thuật về cuộc chiến tranh Việt Nam, một cuộc chiến tranh hao mòn đối với các phe tham chiến cho tới ngày xụp đổ của miền Nam Việt Nam năm 1975. Vòng Đai Xanh thực chất là chứng nhân cho nỗi thống khổ của con người nói chung, và cho cuộc đấu tranh sinh tồn của các dân cư trong cuộc chiến tranh ấy. Tác giả gọi đó là “cuộc chiến bị lãng quên” với những người Thượng trên Cao Nguyên Trung phần Việt Nam hoàn toàn không được bảo vệ, họ điển hình là những nạn nhân chiến tranh bị kẹt giữa hai làn đạn và không có lối thoát.

ÁNH NGUYỆT, Radio France Internationale

Ba mươi năm trước, Vòng Đai Xanh ra mắt độc giả trong sự hiểu biết mơ hồ của rất nhiều nguời về cuộc chiến đấu đòi tự trị của người Thượng ở Tây nguyên Việt Nam.

Ba mươi năm sau, khi cuộc chiến đấu vẫn âm ỉ ấy được cả thế giới biết tới nhờ những phương tiện truyền thông mở rộng, và bản dịch Anh ngữ Vòng Đai Xanh được xuất bản.

Có lẽ Vòng Đai Xanh là một trong những tác phẩm hiếm hoi đã tìm kiếm và soi rọi căn nguyên cuộc chiến đấu của những sắc tộc thiểu số ở Tây nguyên . Ít ai nhìn thấy bên trong cái vẻ chất phác của những con người sống gần và sống với thiên nhiên ấy là niềm khao khát tự trị, tự do, giống như một ngọn lửa cháy mãi từ bao nhiêu năm qua mà không cơn cuồng phong nào dập tắt hẳn được. Nhưng khát vọng ấy nếu không bị vùi dập cũng đã bị bao nhiêu thế lực lợi dụng và, cho đến ngày nay tình thế của nguời Thượng vẫn không thay đổi.

Nếu nói nhà văn đích thực là nguời rung động với những biến động trong đời sống, dự báo cho tương lai thì Ngô Thế Vinh là một nhà văn đúng nghĩa.

Viết Vòng Đai Xanh khi còn rất trẻ nhưng tác giả đã sàng lọc rất nhiều tài liệu nghiên cứu, đi qua tầng tầng lớp lớp năm tháng đau khổ của những dân tộc thiểu số, chiến đấu bên trong một cuộc chiến, đã kêu giùm họ tiếng kêu vô vọng , thất tán giữa rừng sâu.

Vòng Đai Xanh vừa là cái nhìn tỉnh táo của một nhà quan sát, vừa là cảm xúc của một nguời cầm bút, là tấm lòng của một con người đối với con người bị áp bức, kém may mắn hơn mình về mọi mặt. Không chỉ ba mươi năm trước mà cho đến mãi mãi về sau, Vòng Đai Xanh vẫn xứng đáng là một tiểu thuyết tiêu biểu của một cuộc chiến đấu dai dẵng vì một khát vọng chính đáng.

Có một điều, ít ai để ý là cuộc chiến đấu ấy lại nằm trong một chiến khác, lớn hơn, cũng với từng ấy nhân vật và mưu đồ. Có lẽ vì cái tựa Vòng Đai Xanh đã điều kiện hoá cách đọc? Ở đây nhà văn Ngô Thế Vinh sử dụng lối viết của một nhà báo, qua những câu ngắn, cụ thể nhắc lại diễn biến thời sự, với nhân chứng, tài liệu – dù đã hư cấu, giúp người đọc hình dung lại hoàn cảnh và chiến sự của một nửa đất nước trong thời kỳ xáo động nhất . Thành ra, đọc Vòng Đai Xanh là đọc hai câu chuyện cùng một lúc. Và Ngô Thế Vinh nên gọi cho đúng, là nhà báo hay nhà văn ?

NGUYỄN VĂN TUẤN, Garvan Institute, Sydney Australia

Những biến cố gần đây ở Việt Nam khiến cuốn sách Vòng Đai Xanh đặc biệt thích hợp và hấp dẫn người đọc. Trong tháng qua, một nhóm người Thượng có lẽ được khích động bởi thành phần chống Việt Nam từ Mỹ đã xuống đường đòi độc lập. Tình trạng bất an ấy đã gây chú ý cho báo giới Tây phương nhưng thực chất là phản ánh mối tương quan lịch sử phức tạp và đôi khi căng thẳng giữa các nhóm người Thượng và chánh quyền Việt Nam. Cũng như những mưu toan trước đây, sự bất ổn hiện nay đã không cải thiện được gì mối liên hệ ấy và cũng không đưa tới một triển vọng tích cực nào hơn nhưng chỉ càng đào sâu và làm tăng thêm sự căng thẳng giữa người Thượng và chánh quyền. Vòng Đai Xanh, qua ngôn ngữ văn chương là một nhắc nhở đúng lúc hiện trạng căng thẳng, và cũng giúp lý giải những mối liên hệ lịch sử phức tạp ấy.

Vòng Đai Xanh không phải chỉ là tiêu đề của cuốn tiêu thuyết, đó là một ý niệm quân sự từ Ngũ Giác Đài trong thời kỳ Chiến Tranh Lạnh nhằm ngăn chặn sự bành trướng của cộng sản trên toàn thế giới. Những đơn vị Mũ Xanh đã được thành lập với nhiệm vụ xâm nhập vào các cộng đồng sắc tộc thiểu số trên các vùng rừng núi cao nguyên, trong đó có Việt Nam nhằm biến những người Thượng thành những lực lượng quân sự có khả năng ngăn chặn sự xâm nhập của Bắc quân vào miền Nam Việt Nam, hay nói một cách khác họ tìm cách thiết lập một vòng đai xanh nhằm ngăn chặn cộng quân.

Cùng lúc, những người Thượng tin tưởng rằng hợp tác với người Mỹ, họ sẽ có cơ hội thực hiện giấc mơ lâu dài của họ là được độc lập và tự trị. Vòng Đai Xanh là một thử nghiệm quân sự, và Cao Nguyên Trung Phần là địa bàn đầu tiên của thử nghiệm ấy. Như mọi thử nghiệm đều có hai tình huống: thành công hay thất bại. Theo một nghĩa nào đó, Mỹ đã thành công trong rất ngắn hạn nhưng phải lãnh hậu quả thất bại là chính những người Thượng vì giới quân sự Mỹ đã bỏ rơi họ. Quyền lợi của người Mỹ không nhất thiết liên quan tới quyền lợi của người Thượng. Đó cũng là tấn thảm kịch khi quá lệ thuộc vào quyền lực ngoại bang. Vòng Đai Xanh viết về tấn thảm kịch ấy.

Mặc dầu tiểu thuyết Vòng Đai Xanh đề cập tới tấn thảm kịch của người Thượng ở Cao Nguyên trong cuộc chiến tranh Việt Nam, nhưng vẫn có thoáng xen kẽ vào đó là chuyện tình giữa một nhà báo và một cô gái thành thị trung lưu rất Tây phương và học thức có tên Như Nguyện. Câu chuyện tình ấy được kể bằng một ngôn ngữ rất tượng trưng và rất thơ mộng.

Vòng Đai Xanh sẽ giúp ích cho những ai muốn tìm hiểu về một “khía cạnh khác ít biết” về giai đoạn can thiệp quân sự của người Mỹ ở Việt Nam.

NGUYỄN TÀ CÚC, Khởi Hành 92, 06/2004

Vòng Đai Xanh nguyên là cuốn tiểu thuyết dựa trên những biến loạn của người Thượng xảy ra trên cao nguyên vào những năm 60. Ngô Thế Vinh lúc bấy giờ là chủ bút và cũng là đặc phái viên của tờ Tình Thương, tờ báo của sinh viên Y khoa Sài Gòn, đã lên vùng này để biết thêm tin tức. Vòng Đai Xanh là kết quả từ những tư liệu ấy mà cũng là tác phẩm lớn nhất của Ngô Thế Vinh trước 1975. Khi in lại Vòng Đai Xanh tại Hoa Kỳ cách đây nhiều năm, ông đã tâm sự trong một cuộc phỏng vấn là ông phải “tự kiểm duyệt” để Vòng Đai Xanh có thể được xuất bản và rồi nguyên bản của nó cũng không giữ được sau cuộc đổi đời năm 1975.

Sau 1975, Ngô Thế Vinh vào tù và sau này sang Hoa Kỳ, đi học để hành nghề trở lại lúc đã 50 tuổi. Truyện của Ngô Thế Vinh, kể cả Vòng Đai Xanh rất sát với thời sự nên thường có nhiều tin đồn xung quanh việc các nhân vật chính trong truyện cũng là bản phụ của những nhân vật ngoài đời. Vòng Đai Xanh được viết ra trên hết thẩy là để có một cái nhìn khác, một chứng cớ khác của người Việt trong một trận chiến mà cuốn “Green Berets” của Robin Moore, một best seller tại Hoa Kỳ đã ca ngợi những người lính Mũ Xanh Hoa Kỳ nhưng lại khinh rẻ các sắc dân Kinh Thượng ở Cao Nguyên. Tờ National Geographic khoảng cuối thập niên 60 đã có bài tường thuật tại chỗ về cuộc nổi loạn của người Thượng. Trong bài báo và những hình ảnh đính kèm, vài sĩ quan Hoa Kỳ đã thuyết phục và giải giới được các quân nhân Thượng lúc ấy không những đã giết mà còn bắt một số quân nhân Việt Nam làm con tin trên đường tiến chiếm Đài Phát thanh Ban Mê Thuột. Một sĩ quan Hoa Kỳ khác tự nguyện làm con tin, theo vào trại Thượng cho đến khi mọi sự an toàn. Bài báo ấy cũng viết rằng một thủ lãnh người Thượng đã giúp các sĩ quan Hoa Kỳ nhưng sau đó phải bỏ trốn vì bị đe dọa đến tính mạng.

Bản tiếng Anh Vòng Đai Xanh sẽ là tác phẩm dành cho các thế hệ người Việt lớn lên sau này và cả độc giả ngoại quốc có một cái nhìn chính xác hơn về một cuộc chiến bị quên lãng trong cuộc chiến tranh Việt Nam, rằng không phải người Kinh nào cũng coi người Thượng không phải là đồng bào của mình mà chỉ là thứ mọi rợ như những con thú hung dữ như qua cái nhìn của Robin Moore. Vòng Đai Xanh còn cống hiến nhiều cái nhìn khác về xã hội Miền Nam và tâm tình của nhiều nhân vật trong sự sôi động của cuộc chiến ấy. Sau khi Miền Nam sụp đổ, người ngoại quốc và nhiều dịch giả người Việt sống lâu ở ngoại quốc đã không chú ý tới các nhà văn quan trọng của Miền Nam hay không đủ hiểu biết và kinh nghiệm về nền văn học ấy và cả về người lính Miền Nam mà chính tác giả gọi là “người lính Việt Nam” trong một bài tựa sách khác.

HOÀNG MAI ĐẠT, Hợp Lưu 77, 06/ 2004

Hàng ngàn người di cư từ miền Bắc đã được đưa lên cao nguyên định cư, xâm phạm những vùng đất màu mỡ của người Thượng. Cộng với những sai lầm như lệnh đóng các tòa án phong tục Thượng, ngăn cấm các thổ ngữ và hạn chế số người Thượng trong các cơ cấu hành chánh. Như vậy thái độ bất mãn và cả chống đối của người Thượng là điều dễ hiểu.

Độc giả có thể nghĩ đoạn trên đã mô tả sự đàn áp mà cộng sản đang áp đặt tại Tây Nguyên trong tháng tư năm 2004. Thật sự đây là hoàn cảnh của người thiểu số mà tác giả Ngô Thế Vinh đã nhìn thấy từ hơn nửa thế kỷ trước, được ghi nhận trong tiểu thuyết Vòng Đai Xanh xuất bản năm 1971 và được giải thưởng văn chương.

Vòng Đai Xanh được nhà sách Văn Nghệ tái bản tại hải ngoại năm 1987. Tiểu thuyết được dịch sang tiếng Anh, nhắm vào độc giả ngoại quốc. Bằng tiếng Anh hay tiếng Việt, Vòng Đai Xanh vẫn để lại trong người đọc một nỗi buồn về thân phận các dân tộc thiểu số trên Cao nguyên Việt Nam. Thân phận của họ đã bị dày xéo giữa các thế lực trong chiến tranh cũng như sau thời chiến. Sự tồn tại của dân tộc Thượng đang mỗi lúc một bi thảm hơn, bước dần tới sự diệt vong trong thế kỷ này. Ngô Thế Vinh đã viết Vòng Đai Xanh với phân tích thời sự trong thập niên 60 qua đôi mắt của một bác sĩ chuyên nghiệp, ông cũng viết tác phẩm này với lương tâm của một nhà văn.

Bài đã đăng của Ngô Thế Vinh

Phần Góp Ý/Bình Luận

Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Ban biên tập Trên Kệ Sách dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập trước khi phổ biến.