Đọc Hoà Âm Âm Âm, tập thơ Nguyễn Lương Vỵ * 
Thường Quán

Tôi nhớ đã đọc Nguyễn Lương Vỵ trên những tờ báo văn nghệ miền Nam lâu lắm, rồi bẵng đi không nghe nữa, mãi tới mấy năm trở lại đây. Nguyễn Lương Vỵ làm thơ sớm. Giai đoạn có những tờ báo thơ mỏng lưu lạc từ Nam ra Trung, từ Trung vô Nam, nằm trắng, chen trong những chồng báo thời sự biến động, những năm cuộc chém giết leo tới cao điểm. Tôi vốn biết: một bẵng-đi-không-nghe lơi khơi của kẻ này là dập vùi đảo điên dàn trời của người khác. Chiến tranh không tha ai, nhất là thế hệ những người năm ấy hai mươi, ba mươi. 1975 cũng chưa phải là mốc điểm hòa bình. Chiến tranh biên giới, chiến tranh ai thắng ai, chiến tranh cho rõ mặt anh hùng, chiến tranh đẩy người lên núi xuống biển, cuộc đổ máu bắn tung con người vào chết chóc, hoạn nạn còn kéo dài lâu nữa. Ai còn ai mất sau tất cả những biến thiên tai ách ấy? Lại nghe được thơ qua sống sót là một sự mừng. Mỗi nhà thơ một hải đảo, lạc. Nếu như hải đảo không chìm.

Tiên liệu của người làm thơ Nguyễn Lương Vỵ tới sớm, từ 1970, 1972, những ngày hai mươi của anh. Từ bài thơ “Chiêm bao thấy đâm đầu vào núi” … chó bay sủa trắng chiều tà. Từ bài thơ “Một đêm tào lao với Phạm Phú Hải”,

Trước sau lù đù cô độc
Biển dâu lù khù chảy trôi.

Không kinh hãi, không than vãn với cái phần sống đời-thường, nó có buồn nhưng không thấm vào đâu so với với cái đã làm anh lạnh người từ một thời niên thiếu

Mở ngực chiều soi thấu tuỷ chiều
Nghe trời ứa mật biết bao nhiêu
Trời đất, thổ nhưỡng, nơi sinh ra, chốn chào đời, nơi chôn cất, đất cằn, bụi cát, vóc dáng, âm giọng con người, cái chết, sự mất, tất cả đã lậm vào người, thành âm, thành tiếng. Khởi kỳ thuỷ đã đẹp đã buồn, pathos sầu-thương đã vốn nằm trong bản thể non nước thiên nhiên. Không nói không được. Nói cái gì? Cái không thể nói. Vang bóng, âm hưởng, âm bản, nền âm. Lời thốt ra như cảm ứng. Cảm ứng với cái gì? Cái nhoi nhói, nghèn nghẹn, cái đau đau. Những hình tượng thoát ly: ‘những chuyến tàu rách mắt hoàng hôn’, ‘những cụm mây vẽ bóng thinh không’, ‘những con đường phố biển gầy nhom’.

Không chủ động. Không chủ động được. Nó đã ào tới rồi. Nó đã khiến ta thốt lên rồi.

Nuôi lửa trong chiếc lá xanh
chiếc kèn lá dứa mồ côi
Âm âm đáy vực
Âm âm gò bông lau

Đất nước tuổi thơ, tình yêu niên thiếu, những bản đàn rớt từ những căn phòng xanh ai ra hè phố. Bước đi, tai nghe, ngực thẩm thấu: sự rơi rớt, sự hòa tan, im lặng cuối đường. Nhịp điệu và vần điệu, cả sự nghe lại một thời cổ điển, chỉ vì không có gì cả nữa, ngoài đêm, và những gì còn được chọn lựa như mê đắm: âm thanh của những giờ rất muộn. Nguyễn Lương Vỵ tự nhận anh không thiết mới cũ là gì. Những âm thanh lang thang hè phố, cứ thế, cứ thế, khởi đầu từ một chiếc kèn lá dứa.
Và những lúc không còn lời?

Bài thơ ‘Một đêm tào lao với Phạm Phú Hải’, viết năm 1974, đã vẽ ra một hình hài, không phải của kẻ hát, mà là kẻ hú – ‘Tào lao con mắt đỏ lơ/Xanh lè ớ ơ thiên tặc’. Ba mươi năm sau, tiếp ứng cùng câu thơ ‘Vượn không hú hú dùm vượn vậy’ [của Phạm Phú Hải], anh viết

Hú
Rách mây rách mắt
Rách âm
Hú
Đông Tây Nam Bắc
Rền đen
Rền đỏ
Chim lửa bay thắp đèn
Tháng Chạp rợp máu
Hương em!

Hú lên. Như Allen Ginsberg trong Howl, đứng trước thế hệ tan hoang của mình, nước Mỹ những năm 1950 mà trên đầu, trước mặt là Moloch – Lão Thần già Phán Xét Không Tim, phải hú lên:

“tôi thấy những con người trí năng rạng rỡ nhất của thế hệ tôi bị hủy hoại điên loạn đói khát lên cơn
kéo lê họ qua những con đường da đen lúc hừng sáng tìm kiếm một cú chích”

Hai thời điểm, hai tiếng hú, một vì viễn tượng ngõ cụt con người bãi lầy đất hoang, đau thương thế hệ, một vì “xương tàn cốt lụi òa bay“.
Chạy và hú chạy và hú
Những tiếng rền dội sau lưng
Âm đáy vực chìm trong sắc lá

Có thêm sự chạy. Sự chạy của một người nhìn thấy rất sớm định mệnh không ít buồn thảm của thổ ngơi anh, cúa máu mủ anh, của đường âm thanh mà anh lắm khi tự nhận chỉ biết ‘nghẹn ngào” nghe, nghĩa là không nói được. Chỉ còn là âm âm âm, âm – âm thanh, âm như bóng âm, âm như linh hồn đêm tối, âm như vang vọng và lắng xuống đáy, đáy vực, chốn không biết.

TQ
21/04/08

Bài đã đăng của Nguyễn Lương Vỵ

• Nguyễn Lương Vỵ: Tinh Âm - 01.07.2010
• Nguyễn Lương Vỵ: Huyết Âm - 15.03.2009
• Nguyễn Lương Vỵ – Huyết Âm - 11.12.2008
• Nguyễn Lương Vỵ: Hòa Âm Âm Âm - 05.06.2008